Wat is Existentialisme? (Sartre en Camus in boeken)
Stel je voor: je zit in een café, bestelt een koffie en kijkt naar de mensen om je heen. Iedereen lijkt bezig met iets, maar wat is de zin erachter? Dat gevoel, die grote vraag naar betekenis en vrijheid, is precies wat existentialisme is.
Het is een filosofie die niet in de collegebanken blijft hangen, maar je leven binnenstapt.
In de literatuur vind je die gedachte het sterkst terug, vooral bij schrijvers als Jean-Paul Sartre en Albert Camus. Hun boeken laten je voelen wat het betekent om echt vrij te zijn.
Wat is existentialisme eigenlijk?
Imagineer even: je staat ’s ochtends op en je bent compleet vrij. Er is geen voorbestemde rol of een script dat je moet volgen.
Dat is de kern van existentialisme. Het idee is simpel maar heftig: het leven heeft geen voorgekauwde betekenis. Jij bent degene die die betekenis geeft.
Je bent niet geboren met een doel; je wordt pas wie je bent door je keuzes.
Deze filosofie draait om drie dingen: vrijheid, verantwoordelijkheid en authenticiteit. Je bent volledig vrij om te kiezen wat je doet, maar dat betekent ook dat je de verantwoordelijkheid draagt voor al je acteren. Geen excuus meer dat ‘het lot’ het beslist. Je bent authentiek als je leeft volgens je eigen waarden, niet die van de maatschappij.
Denk aan een leeg blad papier. Het wacht op wat jij erop schrijft.
Zo is je leven. Het existentialisme zegt: schrijf je eigen verhaal, ook al is het soms rommelig of onzeker. Het is een uitnodiging om actief deel te nemen aan je eigen bestaan, in plaats van passief toe te kijken.
Deze stroming ontstond in de 19e en 20e eeuw, als reactie op oorlog en onzekerheid.
Filosofen zoals Søren Kierkegaard en Friedrich Nietzsche legden de basis, maar het waren de Franse schrijvers die het echt tot leven brachten. Zij lieten zien dat deze ideeën niet alleen abstract zijn, maar ook voelbaar in alledaagse situaties.
Waarom dit boeken en literatuur raakt
Existentialisme is niet alleen een theorie; het is een manier om naar de wereld te kijken. In boeken wordt het tastbaar.
Je leest niet alleen een verhaal, je ervaart de worsteling van de personages.
Ze vragen zich af: wie ben ik? Wat moet ik doen? Die vragen resoneren omdat ze universeel zijn.
Iedereen heeft ze wel eens gesteld. Waarom is dit belangrijk voor lezers?
Omdat literatuur een veilige ruimte is om complexe ideeën te verkennen. Je kunt je identificeren met een personage zonder de echte consequenties te voelen. Een boek als De vreemdeling van Camus laat je voelen hoe het is om losgekoppeld te zijn van sociale normen. Het is confronterend maar verhelderend.
Daarnaast biedt literatuur een gemeenschap. Je leest over personages die worstelen, en je beseft: ik ben niet de enige.
Het maakt het leven minder eenzaam. Een leesclub bespreekt deze boeken en deelt interpretaties, wat de ideeën versterkt. Zo wordt literatuur een gids voor het leven.
En er is de praktische kant. Boeken over existentialisme helpen je na te denken over je eigen keuzes.
Ze dagen je uit om kritisch te kijken naar wat je doet en waarom. Het is een workout voor je geest, net als sportschool voor je lichaam. Door te begrijpen hoe teksten naar elkaar verwijzen, word je mentaal flexibeler.
De kern: Sartre en Camus in hun boeken
Jean-Paul Sartre is de peetvader van het existentialisme. Zijn roman De ketterij van Sint Jeroen (1951) is een sleutelwerk. Hierin onderzoekt hij de worsteling van een kunstenaar die zijn eigen betekenis moet creëren.
Het boek is zwaar, maar de dialogen zijn scherp en uitdagend. Een exemplaar vind je voor ongeveer €15 tot €20 in een tweedehands boekhandel.
Een ander belangrijk werk is De muur, een verhalenbundel uit 1939. Hierin staat het verhaal ‘De muur’ centraal, waarin een gevangene moet kiezen tussen leven en dood.
Sartre laat zien dat keuzes, ook onder druk, je definieert. De bundel is compact en makkelijk te lezen, ideaal voor beginners. Een nieuwe editie kost rond de €18.
Albert Camus neemt een andere hoek. Zijn roman De vreemdeling (1942) is iconisch.
Hoofdpersoon Meursault voelt geen emotie zoals anderen verwachten. Hij is eerlijk, bijna kil, en dat maakt hem tot een existentialistische held. Het boek is dun, maar elke pagina raakt. Je leest het in een paar uur, maar het blijft je achtervolgen.
Camus’ essay De mythe van Sisyphus (1942) legt de filosofie uit zonder fictie. Het gaat over de zinloosheid van het leven en hoe je ermee omgaat.
Varianten binnen het existentialisme
Het is eenmust-read voor wie de theorie wil begrijpen. Een paperback kost tussen €10 en €15.
Samen met Sartre’s werk vormt het een compleet beeld van het existentialisme. Niet alle existentialisten denken hetzelfde. Sartre gelooft in radicale vrijheid: je bent volledig vrij, dus je moet kiezen.
Camus benadrukt het absurde: het leven is zinloos, maar je kunt er toch vreugde in vinden. Hun boeken reflecteren dit verschil. Sartre’s werk voelt meer actief, Camus’ werk meer contemplatief.
Er zijn ook vrouwelijke existentialisten, zoals Simone de Beauvoir. Haar boek De tweede sekse (1949) past in de traditie, maar bekijkt het vanuit een feministisch perspectief dat later invloed zou hebben op wat is postmodernisme in de literatuur.
Het is een uitbreiding van de ideeën van Sartre, maar met een eigen stem die ook raakt aan de invloed van de Bijbel op de westerse literatuur. Een kopie kost ongeveer €20.
Modellen van leesgidsen helpen bij het ontdekken van deze varianten. Een gids als Lezen met Sartre (€12) biedt oefeningen en vragen per hoofdstuk. Een andere optie is Camus begrijpen (€15), met samenvattingen en interpretaties.
Deze gidsen zijn praktisch en kosten minder dan een nieuw boek. Prijzen voor complete leespakketten variëren.
Een set van drie boeken (Sartre, Camus, Beauvoir) kost in een boekhandel rond €40 tot €50. Online tweedehands kun je het soms voor €25 scoren. Kies wat bij je budget past, maar begin met één boek om te voelen of het je ligt.
Praktische tips om te beginnen
Start klein. Pak De vreemdeling van Camus.
Het is kort en krachtig. Lees het in één zit, zonder druk. Schrijf op wat je voelt bij Meursault’s keuzes.
Is hij vrij of een outsider? Geen goed of fout antwoord, het gaat om je eigen reflectie.
Voeg een leesgids toe voor diepgang. Koop Lezen met Sartre voor €12. Gebruik de vragen om je gedachten te ordenen.
Doe dit met een vriend of in een leesclub. Bespreek één hoofdstuk per week, dat houdt het behapbaar.
Probeer een dagboek naast het lezen. Noteer elke dag één keuze die je maakt en waarom.
Dit verbindt de filosofie met je leven. Het hoeft niet perfect; gewoon eerlijk. Na een maand lees je terug en zie je patronen. Bezoek een tweedehands boekhandel voor de beste deals.
Zoek naar edities van €10 tot €15. Vraag om aanbevelingen; boekverkopers kennen vaak verborgen schatten.
Combineer dit met een kop koffie en je hebt een perfecte middag. Tot slot, wees geduldig. Deze boeken zijn niet licht.
Het kan even duren voordat ze landen. Dat is oké. Het existentialisme is een reis, geen race. Geniet van elke pagina en laat het je denken veranderen.