Tips voor het schrijven van fantasy en world-building
Sta je met een hoofd vol draken, magische bossen en koninkrijken die nog nooit iemand heeft gezien, en vraag je je af: hoe begin ik hier eigenlijk aan? Het bouwen van een eigen fantasywereld voelt soms als het bouwen van een gigantisch kasteel met legoblokjes.
Het is fantastisch, maar je kunt makkelijk verdwalen in je eigen gangenstelsel.
Geen zorgen, je bent niet de eerste. Laten we samen aan tafel duiken en dit avontuur aangaan, blokje voor blokje.
Wat is world-building en waarom is het je geheime wapen?
World-building is simpelweg het bedenken van de wereld waarin je verhaal zich afspeelt.
Het is veel meer dan alleen een mooie kaart tekenen. Het gaat over de cultuur, de regels van magie, de geschiedenis, het eten dat je personages bestellen, en de manier waarop de seizoenen werken. Het is het onzichtbare fundament onder je verhaal.
Waarom is dit zo belangrijk? Omdat het je verhaal geloofwaardig maakt.
Een lezer voelt meteen of een wereld echt is of een lege huls.
Als je regels voor magie helder zijn, voorkomt dit dat je personages zomaar iets kunnen oplossen met een toverspreuk. Dat zorgt voor spanning en eerlijke problemen. Je bouwt een wereld waarin lezers kunnen verdwijnen, net als in de boeken van Tolkien of George R.R. Martin. Je bouwt een plek die ze nooit meer willen verlaten.
De fundamenten: regels en logica
Elke goede fantasywereld draait op logica. Zelfs als er magie is, moeten er regels zijn.
Bedenk voor jezelf: wat kan magie wel en wat kan het niet? Is magie zeldzaam en duur, of overal en gratis? Als je personage een brandende dorpskerk kan veranderen in een gigantische cupcake, waarom lost hij dan de oorlog niet op met een bakkersspreuk?
Zorg dat de magie problemen net zo makkelijk maakt als dat het ze creëert.
Denk aan de magie in Brandon Sandersons Mistborn: de metalen geven specifieke krachten, maar zijn beperkt en fysiek uitputtend. Denk ook na over de fysieke wetten, net zoals je zou doen bij tips voor het schrijven van een spannende thriller. Zwaarden van een bepaald metaal roesten sneller.
Wijn smaakt anders in de Elfen-regio's. De zon heeft twee hoofden en geeft oranje en paars licht.
Een handig hulpmiddel: De 'What If'-methode
Dit soort details maken een wereld voelbaar. Je hoeft niet alles direct te bedenken, maar begin met drie simpele basisregels voor je wereld.
Bijvoorbeeld: 1) De lucht is giftig boven de 1000 meter, 2) Goud is waardeloos, 3) Dieren kunnen praten maar liegen nooit. Dit geeft je meteen een hoop leuke conflictstof. Een makkelijke manier om logica te bedenken is de 'Wat als?' vraag. Wat als bomen 's nachts lopen?
Wat als slapen een privilege is voor de rijken? Blijf doorgaan tot je een wereld hebt die anders aanvoelt dan de onze.
De vijf lagen van een gelaagde wereld
Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Bouw je wereld in lagen, net als een lasagne. Leer bijvoorbeeld hoe je research verwerkt in je historische roman, zodat het overzichtelijk en leuk blijft.
- De Kaart: Begin simpel. Teken een grove schets. Waar is het water? De bergen? De grote steden? Je hoeft geen professionele cartograaf te zijn. Een A4-tje en een potlood zijn genoeg. Bedenk hoe de afstanden invloed hebben op reistijd. Een reis van 100 km door een dicht woud duurt langer dan over een geplaveide weg.
- De Cultuur: Wat eten de mensen? Wat dragen ze? Hoe groeten ze elkaar? In de Stormlicht Archief boeken van Sanderson hebben de Alethi een eercode gebaseerd op wapens en kleuren. Dit soort details geven een cultuur kleur. Bedenk een paar typische gerechten en een simpele groet.
- De Geschiedenis: Wat was de 'Grote Oorlog' 500 jaar geleden? Zijn er sporen van een verloren beschaving? Een verhaal heeft diepte als de huidige generatie nog de gevolgen draagt van keuzes uit het verleden. Je hoeft geen heel boek vol te schrijven, maar bedenk één of twee belangrijke historische gebeurtenissen.
- De Magie: Leg de basisregels uit (zie vorige sectie). Wie kan het gebruiken? Is het aangeboren of te leren? Wat is de prijs?
- De Maatschappij: Wie heeft de macht? Is het een koninkrijk, een republiek of een stam? Hoe zit het met klassenverschillen? Een wereld voelt levensecht als er sociale spanningen zijn.
Varianten: Van low fantasy tot high fantasy
Afhankelijk van je verhaal, verschilt de hoeveelheid werk. Laten we een paar modellen bekijken. Low Fantasy (denk aan The Witcher of Jonathan Strange & Mr Norrell): De wereld is grotendeels de onze, maar met een magische twist.
Dit is vaak makkelijker te schrijven. Je hoeft alleen de magie en de 'verborgen wereld' uit te werken.
Je bespaart tijd omdat je geen complete taal of economie hoeft te verzinnen. Dit is perfect voor beginnende schrijvers.
High Fantasy (denk aan In de Ban van de Ring of Eragon): Een compleet eigen wereld met eigen regels, rassen en geschiedenis. Dit is intensief en kost veel tijd. Je bouwt een heel universum.
Denk aan de investering in tijd: je bent makkelijk een aantal maanden tot een jaar bezig met de basis voordat je echt aan hoofdstuk 1 begint.
Prijsindicatie voor hulp: Als je je wereld echt professionel wilt uitwerken, kun je hulp inschakelen. Er zijn world-building coaches online te vinden op platforms zoals Fiverr. Voor een bedrag van €50 tot €200 kun je een sessie boeken om je ideeën te structureren. Specifieke software zoals World Anvil (een digitaal notitieboek voor werelden) heeft een gratis versie, maar de uitgebreide 'Master'-versie kost ongeveer €5 per maand. Dit helpt je georganiseerd te blijven.
Praktische tips om door te pakken
Je hoeft niet alles perfect te hebben voordat je begint met schrijven.
Schrijf alsof je tegen een goede vriend aan het vertellen bent over de plek waar je net bent geweest. Gebruik je zintuigen.
De wereld ontwikkelt zich samen met je verhaal. Schrijf eerst, bouw bij. Probeer niet alles tegelijk. Focus op de zintuigen.
Wat ruikt een bezoeker als hij de stad binnenloopt? Brandende kruiden? Rook? Vismarkt? Wat hoort hij? Het geluid van smeden of de stilte van een magische bibliotheek? Gebruik deze zintuiglijke tips voor het schrijven van korte verhalen om je wereld tot leven te wekken.
Gebruik deze details spaarzaam maar effectief. Je hoeft niet elke steen te beschrijven, maar drie goede details per scène geven de lezer het gevoel er echt te zijn.
En tot slot: onthoud dat de wereld er is om je personages te dienen, niet andersom. De mooiste wereld is leeg zonder een personage dat erdoor worstelt, ervan houdt of het wil veranderen. Dus pak je pen, bedenk een simpele regel voor je magie, en laat je personage de deur uitlopen. Je avontuur begint nu.