Het turbulente leven van Gerard Reve
Je kent hem wel: die ene zin over de ezel, of de briefwisseling met zijn moeder.
Gerard Reve is een van onze grootste schrijvers, maar zijn leven was alles behalve rustig. Het was een achtbaan van liefde, schandaal, geldzorgen en zoektochten. In dit dossier duiken we in zijn turbulente bestaan, gewoon zoals je tegen een vriend zou vertellen. We laten je zien wie deze man echt was, achter de pagina's van zijn boeken.
Wie was Gerard Reve eigenlijk?
Gerard Reve, geboren in 1923, was een Nederlandse schrijver die het leven niet altijd even serieus nam, maar zijn literatuur des te meer. Hij was de man die de naoorlogse literatuur op zijn kop zette met een heel eigen, vaak komische en tegelijkertijd diepgaande stem.
Zijn echte naam was Gerard Reve, maar velen kenden hem als Simon van het Reve, zijn alter ego.
Hij groeide op in een streng gereformeerd gezin in Amsterdam. Die achtergrond zou hem zijn hele leven achtervolgen, zowel in zijn werk als in zijn persoonlijke worstelingen. Je merkt die spanning in bijna elk boek terug: het gevecht tussen geloof, seksualiteit en maatschappelijke verwachtingen.
"Ik ben een moeilijk mens, maar ik ben een mens."
Hij was iemand die graag speelde met identiteiten, zowel op papier als in het echte leven. Zijn leven was er een van uitersten.
De ene dag zat hij te schrijven in een kamer vol boeken, de volgende dag verhuisde hij naar een zolderkamer in Brussel om belastingontduiking te ontlopen. Toch bleef hij schrijven. Zijn belangrijkste werk, zoals De avonden en Opwaaiende zomerjurken, is vandaag de dag nog steeds overal verkrijgbaar, vaak voor rond de €15 tot €20 in paperback.
De kern van zijn turbulente leven
Het leven van Gerard Reve draaide om vier grote thema's: geld, liefde, geloof en literatuur.
Het liep niet altijd even soepel. Zijn vroege carrière werd gedomineerd door geldzorgen. Zijn debuut De avonden (1947) leverde hem in eerste instantie bijna niets op, hoewel het nu een klassieker is die je in elke boekhandel vindt, vaak in een mooie heruitgave voor ongeveer €17,50.
Zijn liefdesleven was intens en vaak stormachtig. Hij had relaties met zowel mannen als vrouwen, iets wat in die tijd verre van gewoon was.
Zijn beroemdste relatie was die met Hanny Michaelis, een dichteres. Ze trouwden in 1948, maar het huwelijk was niet gelukkig.
Uiteindelijk kwam hij er in de jaren zestig openlijk voor dat hij op mannen viel. Zijn relatie met zijn latere partner, Joop Schafthuizen, werd een vast gegeven in zijn leven. Het geloof speelde een enorme rol. Hoewel hij zich afzette tegen de strenge kerk van zijn jeugd, bleef God een hoofdrolspeler in zijn boeken.
Zijn personages voerden gesprekken met God, vaak op een lichtvoetige, bijna blasfemische manier. Dit zorgde voor veel ophef, maar ook voor diepgang.
Daarnaast was er de literatuur zelf. Reve schreef met een precisie die zeldzaam was. Hij herschreef zinnen tot ze perfect waren.
Zijn brieven, later gebundeld, laten zien hoe hij worstelde met elke komma.
Deze strijd maakte hem tot de onbetwiste meester van de polemiek onder de naoorlogse auteurs.
Belangrijke momenten en werken
Er zijn een paar sleutelmomenten die je moet kennen om zijn leven te begrijpen. Allereerst natuurlijk De avonden. Dit boek beschrijft tien dagen uit het leven van Frits van Egters, een ambtenaar in naoorlogse Amsterdam.
Het is een meesterwerk van verveling en observatie. Als je meer wilt ontdekken over de grootmeesters van onze literatuur, is dit het moment: zoek een exemplaar bij je lokale boekhandel, vaak te vinden in de 'Nederlandse literatuur' sectie voor €15 tot €20.
Een ander cruciaal werk is Opwaaiende zomerjurken (1961). Hierin introduceerde Reve zijn alter ego, Simon van het Reve.
Het verhaal draait om een bezoek aan een oom en tante op het platteland, met veel nadruk op seksuele ontdekkingen en komiek. Het was provocerend voor die tijd, maar nu gewoon een klassieker. Het briefwisselingboek Op weg naar het einde (1963) met Hanny Michaelis is ook essentieel.
Hier lees je de rauwe werkelijkheid van hun huwelijk. Het toont de kwetsbaarheid achter de stoere schrijverspersoonlijkheid.
En dan is er nog de brievenbundel Brief aan mijn moeder. Hierin schrijft hij openhartig over zijn relatie met zijn moeder, die hij liefdevol maar ook afstandelijk beschrijft. Deze bundels zijn vaak verkrijgbaar voor €10 tot €15, afhankelijk van de uitgave.
Varianten in zijn schrijfstijl en levensfases
Reve's leven is op te delen in verschillende fasen, elk met een eigen 'model' van schrijven.
De vroege fase (jaren 40-50) is realistisch en somber, zoals in De avonden. Dit is de fase van de naoorlogse ontgoocheling. Boeken uit deze periode zijn vaak ingetogen, met veel aandacht voor detail. De middenfase (jaren 60-70) is experimenteler en seksueel explicieter.
Simon van het Reve staat centraal. Hier zie je meer humor en absurdisme.
Boeken uit deze tijd, zoals Bezorgde ouders (1971), zijn vaak wat duurder, rond €20, omdat ze populairder zijn bij verzamelaars.
De latere fase (jaren 80-90) is meer filosofisch en spiritueel. Reve keert terug naar het geloof, maar op een eigenzinnige manier. Zijn laatste werken zijn vaak dunner, maar dieper van betekenis.
Denk aan Moeder (1994), een laatste ode aan zijn moeder. Wat betreft prijzen: een simpele paperback uit zijn vroege periode kost zo'n €15.
Een luxe gebonden uitgave of een eerste druk kan oplopen tot €50 of meer, vooral bij antiquariaten. Voor een leesgids over Reve, zoals Lezen met Gerard Reve (indien verkrijgbaar), betaal je ongeveer €12 tot €18. Deze gidsen helpen je de diepere lagen in zijn werk te ontdekken.
Praktische tips voor het lezen van Gerard Reve
Wil je beginnen met Gerard Reve? Start dan niet meteen met de zwaarste kost.
Pak eerst De avonden. Het is toegankelijk en geeft meteen de sfeer van zijn schrijfstijl, die soms doet denken aan de iconische stijl van Ernest Hemingway.
Lees het langzaam; het is geen boek om snel uit te hebben. Gebruik een leesgids als je vastloopt. Er zijn diverse literaire gidsen die specifiek ingaan op Reve's werk.
Ze leggen de historische context uit en helpen bij moeilijke passages. Een goede gids kost tussen de €10 en €20 en is elke cent waard als je de diepte wilt begrijpen.
Bezoek een tweedehands boekwinkel. Reve's boeken zijn overal te vinden. Je kunt vaak complete series scoren voor €30 tot €40. Het is een leuke manier om zijn evolutie als schrijver te volgen zonder veel geld uit te geven.
Let op de taal. Reve schrijft in een formele, bijna ouderwetse stijl, maar met een moderne, vaak perverse inhoud.
Dat contrast is het leukste deel. Probeer een paar pagina's hardop voor te lezen; de ritmiek van zijn zinnen klinkt prachtig. Tot slot, praat erover.
Gerard Reve lezen is een ervaring die je deelt. Zoek een leesclub of een online forum waar je vragen kunt stellen. Zijn werk leent zich perfect voor discussie, vooral over de ethische dilemma's die hij aansnijdt.