American Psycho: De schokkende verschillen tussen boek en film
Je kent het verhaal wel: Patrick Bateman, een gespierde, oppervlakkige yuppie in New York, die ’s nachts losgaat met bijlen en kettingzagen. De film American Psycho uit 2000 met Christian Bale is een iconische cultklassieker geworden.
Maar als je denkt dat je het verhaal kent, heb je het mis.
Het boek van Bret Easton Ellis, uitgebracht in 1991, is een compleet ander beest. Veel harder, veel langer en veel verwarrender. De film is een scherp randje; het boek is een open wond. Laten we eens kijken waar die verschillen precies zitten en waarom ze zo groot zijn.
De kern van het verhaal: oppervlakte versus diepte
Beide versies draaien om Patrick Bateman, een rijke investeerder in de jaren tachtig die ’s nachts seriemoordenaar is.
Dat is de basis. Maar de film houdt het verhaal strak en beheersbaar.
De film duurt ongeveer 101 minuten en focust op de meest schokkende scènes en de donkere humor. Je ziet Bateman zijn masker van perfectie opzetten en dan langzaam breken. Het boek is een heel andere ervaring. Het is een dikke pil van bijna 400 pagina’s vol eindeloze monologen.
De focus ligt minder op de daadwerkelijke moorden en meer op de complete vervreemding en leegte van Bateman.
Het boek is een stuk repetitiever en verwarrender. Waar de film een duidelijk begin, midden en eind heeft, voelt het boek aan als een achtbaan die ontspoort.
“This is not an exit.” – De laatste zin van het boek is veelzeggender dan de film.
De moorden: expliciet versus suggestief
Hier zit het grootste verschil. De film is al behoorlijk grafisch, maar het boek is extreem.
Bret Easton Ellis schrijft moorden in geur en kleur. Denk aan martelingen met ratten, brandende sigaretten op huid en onthoofdingen met kettingzagen. De passages zijn zo gedetailleerd dat ze bijna onleesbaar aanvoelen.
De film toont de moorden, maar de camera draait vaak weg op het moment suprême of gebruikt suggestie. De film moest dit natuurlijk anders aanpakken.
De regisseur Mary Harron besloot de moorden minder expliciet te maken en meer te focussen op de psychologie.
De beroemde scènes met de kettingzaag en de bijl zijn er, maar ze zijn korter en minder gedetailleerd. Zo blijft de film beheersbaar voor een breder publiek. Het boek daarentegen is een test voor je maag. Het is niet voor niets dat het boek in eerste instantie niet uitgegeven wilde worden vanwege de extreme inhoud.
De personages: vlak versus complex
In de film zijn de personages vlak en herkenbaar als typetjes. De collega’s van Bateman zijn bijna niet uit elkaar te houden.
Ze dragen allemaal dure pakken van Armani en Ralph Lauren en praten over hun visitekaartjes. Dit versterkt het thema van oppervlakkigheid.
Bateman is de enige met diepgang, en zelfs hij is vooral bezig met zijn uiterlijk. In het boek zijn de personages iets complexer, maar vooral veel irritanter. Bateman geeft ellenlange uitleg over muziek (Huey Lewis and the News!), films en zijn skincare-routine. Deze passages zijn in de film weggelaten, maar in het boek nemen ze pagina’s in beslag.
Het maakt Bateman nog meer een narcist. Ook de relaties met zijn vriendin en minnares zijn in het boek uitgebreider en pijnlijker.
Verschillen in plot en eind
De film suggereert het, het boek beschrijft het tot in detail. Het einde van de film is berucht, net zoals bij andere iconische boekverfilmingen. Bateman bekent zijn misdaden, maar niemand gelooft hem.
Hij belt zijn advocaat en beseft dat hij nooit gepakt zal worden. De film eindigt met een shot van Bateman die in de spiegel kijkt. Het voelt afgerond.
Het boek eindigt veel openlijker. Bateman verdwijnt in een soort van existentiële crisis.
Hij houdt een dagboek bij en probeert zijn daad te verwerken, maar het lukt niet. De laatste zin van het boek is: “This is not an exit.” Het voelt alsof Bateman vastzit in zijn eigen hel, zonder ontsnapping. De film laat hem vrij, het boek sluit hem op.
De jaren tachtig vibe: nostalgie versus kritiek
De film is een love letter aan de jaren tachtig. De muziek (Phil Collins, Genesis), de kleding en de interieurs zijn prachtig in beeld gebracht.
Het voelt als een nostalgische trip naar een tijd van overdaad. De film gebruikt deze esthetiek om de oppervlakkigheid te benadrukken, maar het ziet er wel glamoureus uit. Het boek is veel harder in zijn kritiek.
Bret Easton Ellis schreef het in de jaren tachtig zelf en haat de cultuur van materialisme.
De beschrijvingen van restaurants, kleding en feestjes zijn niet glamorous, maar juist vermoeiend en leeg. Het boek voelt als een aanklacht, niet als een feestje. De film neemt wat afstand, maar in vergelijking met duistere elementen in literatuur duikt het boek er vol in.
Prijzen en praktische info voor lezers
Wil je beide ervaringen meemaken? De film is makkelijk te vinden op streamingdiensten zoals Netflix of Amazon Prime.
De huurprijs ligt rond de €3,99. Koop je de DVD of Blu-ray, ben je zo’n €10 tot €15 kwijt. Het boek American Psycho van Bret Easton Ellis is verkrijgbaar in paperback en hardcover.
Een paperback kost ongeveer €15 tot €20. Als je het boek koopt, let dan op de uitgeverij.
De Nederlandse vertaling is beschikbaar bij uitgeverij Anthos. Er zijn ook leesgidsen verkrijgbaar, zoals Reading American Psycho van studiehulp-sites, die rond de €5 tot €10 kosten. Deze helpen je om de complexe thema’s te begrijpen.
Waar te kopen
- Boekhandel: Bruna, Scheltema of een lokale boekwinkel.
- Online: Bol.com of Amazon (paperback €15, e-book €10).
- Film: Streamingdiensten of DVD-winkels.
Praktische tips voor je eerste kennismaking
Begin met de film als je nog nooit van American Psycho hebt gehoord.
De film is toegankelijker en duurt maar 101 minuten. Je krijgt de kern van het verhaal zonder de extreme gewelddadigheid van het boek.
Kijk daarna het interview met Christian Bale op YouTube om zijn proces te begrijpen. Lees daarna het boek, maar pas op. Neem je tijd. Het is geen snel boek. Pak een notitieboekje en schrijf op wat je vindt van de monologen.
Gebruik een leesgids als je vastloopt. En vergeet niet: het is fictie.
Het is niet bedoeld als handleiding, maar als spiegel van een verloren generatie. Probeer ook eens een andere volgorde: lees eerst een hoofdstuk uit het boek en kijk dan de bijbehorende scène in de film. Je ziet direct hoe de regisseur materiaal heeft bewerkt.
Dit geeft een dieper inzicht in het maakproces. Tot slot, bespreek het verhaal met vrienden.
Het analyseren van de verschillen tussen boek en film is een perfect gespreksonderwerp. Vraag elkaar: “Geloof je dat Bateman echt bestaat?” en “Waarom liet de film de moorden minder extreem zien?” Zo leer je elkaar en het verhaal beter kennen.